Chợ phiên Đồng Văn

Sáng Chủ nhật nào phố cổ Đồng Văn cũng sống dậy theo cách mà cả tuần không sánh được. Người dân từ các bản khắp huyện đổ về — Mông, Tày, Lô Lô, Pu Péo, Giáy — có người đi từ lúc trời chưa sáng, có người chạy xe máy chất đầy hàng hoặc dắt trâu theo dây. Khoảng 7 giờ, các ngõ giữa những ngôi nhà đá cổ đã chật kín: rau củ chất trên vải, bó thảo mộc, khay bông tai và vòng bạc, đồ gia dụng rẻ tiền, thuốc lào, và hơi nước bốc lên từ hàng phở, hàng bún.

Chợ tràn ra các con phố quanh quảng trường trung tâm phố cổ, lan vào ngõ ngách và đường sau dãy nhà chính. Mua bán gia súc diễn ra ở rìa thị trấn. Ở giữa, người ta ăn — phở, xôi, bánh cuốn, rượu ngô — và gặp gỡ bạn bè, người thân. Với nhiều gia đình ở các xã quanh vùng, chợ Chủ nhật là dịp giao lưu lớn nhất trong tuần. Đã như vậy từ nhiều thế hệ.

Đây không phải buổi trình diễn cho du khách. Đây là chợ thật, nơi người ta mua muối đủ dùng cả tháng, bán con lợn nuôi từ mùa xuân, hoặc sửa xe máy. Du khách đến xem không thay đổi mục đích của chợ, dù nó đã thay đổi phần rìa — vài quầy giờ bán đồ lưu niệm, và cuối tuần đông đúc thì các ngõ quanh phố cổ chật cứng.

Hãy đi sớm. Chợ đông nhất từ khoảng 6:30 đến 9 giờ sáng. Khoảng 10 giờ đã thưa, trưa thì phần lớn đã dọn hàng. Cách tốt nhất để đi chợ là ngủ ở Đồng Văn tối thứ Bảy — sáng Chủ nhật bước ra cửa là đã ở trong chợ.

Hỏi trước khi chụp ảnh người khác. Một số người, nhất là phụ nữ Mông lớn tuổi mặc trang phục truyền thống, sẵn lòng cho chụp; người khác thì không. Mua gì đó ở quầy — bát phở, túi quýt, miếng thêu nhỏ — trước khi rút máy ảnh vừa lịch sự vừa thiết thực. Nó cho bạn lý do ngồi xuống, chậm lại, và thấy chợ như một nơi chốn chứ không phải cảnh tượng để xem.

Phố cổ với những ngôi nhà trăm năm và đường lát đá đáng đi bộ bất cứ lúc nào. Nhưng sáng Chủ nhật, nó trở thành bối cảnh cho điều đã diễn ra ở đây từ lâu trước khi ai mang theo máy ảnh, và sự kết hợp đó — kiến trúc, con người, ánh sáng vùng núi — là thứ khiến chợ Đồng Văn trở thành một trong những điểm dừng đáng nhớ nhất trên cung Loop.