Chợ tình Khâu Vai

Chợ tình Khâu Vai (còn gọi là chợ Phong Lưu) mỗi năm chỉ họp một lần, vào khoảng ngày 27 tháng 3 âm lịch, thường rơi vào cuối tháng 4 hoặc tháng 5 dương lịch. Những ngày còn lại trong năm, khu chợ chỉ là bãi đất trống trên sườn đồi giữa Mèo Vạc và biên giới Trung Quốc. Nếu đến vào ngày khác, bạn sẽ không thấy gì.

Truyền thuyết phía sau phiên chợ là câu chuyện hầu hết người Hà Giang đều biết. Một chàng trai Mông và một cô gái Giáy yêu nhau nhưng hai dòng họ không chấp nhận. Họ hẹn mỗi năm gặp nhau một lần tại đây. Sau khi họ mất, những người từng mất đi một nửa — mối tình đầu phải gả sang nhà khác, người bạn đời ra đi vì bệnh hay chiến tranh — bắt đầu tìm đến cùng một chỗ, vào cùng một ngày, ngồi bên nhau, uống rượu ngô và nhớ lại. Dần dần nó trở thành lễ hội.

Ngày nay, chợ tình ít lãng mạn hơn và náo nhiệt hơn. Từ sáng sớm, sườn đồi đã đông đúc người Mông, Giáy, Tày, Dao từ cả hai bên biên giới. Có gian bán gia súc, hàng ăn bán thắng cố và rượu ngô, trò chơi ném vòng, đánh quay, và sân khấu hát truyền thống. Thanh niên diện đẹp đi thành nhóm. Những cặp đôi lớn tuổi ngồi trên bãi cỏ trò chuyện. Không khí ở giữa một đám cưới làng và một hội chợ miền núi.

Chợ tình Khâu Vai được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017. Điều đó, cộng thêm mạng xã hội, đã kéo đông khách hơn nhiều, và khu chợ giờ thực sự chật kín. Đường vào hẹp, chỗ đỗ xe ít, nên hầu hết mọi người đi xe máy từ Mèo Vạc (khoảng 25 km) vào sáng sớm. Nếu định đi, hãy đặt phòng ở Mèo Vạc sớm — thị trấn kín phòng từ tối hôm trước.

Vài điều cần nhớ. Đây là sự kiện văn hóa của cộng đồng, không phải chương trình biểu diễn cho khách du lịch. Người ta đến để gặp bà con, bạn cũ, và đôi khi gặp lại một người từng thương. Chụp ảnh là chuyện tế nhị: hỏi trước khi chĩa máy ảnh vào ai, nhất là người lớn tuổi và các cặp đôi. Đừng đi theo người ta hay chen vào câu chuyện riêng tư. Nếu coi đây là cảnh để xem, bạn sẽ bỏ lỡ ý nghĩa thật sự.

Ngày chợ thay đổi theo âm lịch, nên kiểm tra trước khi lên kế hoạch. Ngoài dịp lễ hội, nếu muốn đi chợ vùng cao, chợ phiên hằng tuần ở Mèo Vạc (Chủ nhật) và Đồng Văn (Chủ nhật) họp đều đặn và dễ đến hơn.