Câu chuyện
Nằm vắt vẻo trên sườn núi chỉ cách thung lũng Sủng Là chừng hai cây số đường bê tông, Lao Xa là bản làng người Mông thanh bình nơi các thế hệ dòng họ Mua bền bỉ gìn giữ nghề đúc và chạm khắc bạc thủ công suốt gần một thế kỷ. Mùa xuân nơi đây đẹp như tranh vẽ với sắc hoa đào phai và hoa mận trắng rủ bóng bên bờ rào đá cổ; bạn có thể thong thả ghé thăm các xưởng bạc gia đình xem nghệ nhân đỏ lửa và mua trang sức bạc thật làm kỷ niệm.
Trong bài viết này
Trong khi phần lớn du khách dừng chân bên Quốc lộ 4C để ngắm nhìn ngôi nhà quay phim nổi tiếng ở thung lũng Sủng Là, rất ít người rẽ vào con đường nhỏ uốn lượn sau dãy núi đá để lên tới Lao Xa. Tọa lạc trong vùng Đồng Văn, ngôi làng của đồng bào người Mông này mang vẻ đẹp tĩnh mịch, hầu như không có tiếng ồn ào của xe cộ, mở ra một thế giới thủ công truyền thống đầy mê hoặc.
Tiếng đe búa lách cách giữa thung lũng đá
Thong thả dạo bước trên những lối đi đất nhỏ tại Lao Xa, âm thanh lách cách vui tai của tiếng búa gõ trên đe đá sẽ dẫn lối bạn đến những lò rèn thủ công của bà con:
- Trăm năm giữ nghề: Suốt gần một thế kỷ qua, các gia đình thuộc dòng họ Mua đã bền bỉ gìn giữ và truyền dạy nghề đúc, chạm khắc bạc thủ công qua nhiều thế hệ cha truyền con nối.
- Quy trình chế tác thủ công: Bên cạnh bễ thổi than củi đỏ rực, những người thợ nung chảy bạc nguyên chất trong nồi đất, đổ khuôn thỏi, rồi dùng búa nhỏ và dụng cụ tự chế để dát mỏng, kéo sợi và chạm trổ từng nét hoa văn hoa lá tinh xảo.
- Ý nghĩa tâm linh của bạc vùng cao: Trong quan niệm tâm linh của người Mông, trang sức bạc không đơn thuần để làm đẹp. Chiếc kiềng bạc chạm khắc tinh vi, đôi vòng tay hay chiếc nhẫn trơn là vật phẩm thiêng có công năng kỵ gió độc, trừ tà và cầu mong bình an cho người đeo, là của hồi môn quý giá mẹ trao cho con gái ngày về nhà chồng.
Bốn mùa khoe sắc tại làng bạc Lao Xa
Cảnh sắc làng Lao Xa mang vẻ đẹp hoài niệm biến chuyển theo từng mùa:
- Mùa xuân nở hoa (Tháng 1 đến Tháng 3): Thời điểm quyến rũ nhất trong năm. Hoa đào phai cổ thụ, hoa mận và hoa lê trắng tinh khôi bung nở rực rỡ, rủ bóng xuống những bờ tường rào đá xếp tay phủ đầy rêu phong và mái ngói âm dương trầm mặc.
- Mùa hè (Tháng 4 đến Tháng 6): Những nương ngô xanh mướt mọc tràn quanh các hốc đá tai mèo. Nằm ở độ cao lớn nên không khí trong làng luôn mát mẻ, tiếng búa gõ bạc vang lên rộn rã qua khung cửa gỗ mở rộng đón gió.
- Mùa thu vàng (Tháng 7 đến Tháng 9): Trời thu cao trong vắt, nắng vàng hanh hao rọi xuống những bắp ngô phơi dọc hàng hiên. Khung cảnh thanh bình, không gian yên ả mang lại sự thư thái tuyệt đối cho những bước chân tản bộ.
- Mùa đông đỏ lửa (Tháng 10 đến Tháng 12): Mùa bận rộn nhất của các nghệ nhân đúc bạc. Để chuẩn bị cho mùa cưới và lễ hội đón Tết truyền thống, bà con khắp nơi mang bạc đến đặt chế tác kiềng cổ, khuy áo bạc, khiến các lò than trong bản đỏ lửa suốt ngày đêm.
Ứng xử văn minh tại các xưởng bạc gia đình
Khi ghé thăm các gia đình nghệ nhân tại Lao Xa, bạn hãy lưu ý:
- Xin phép lịch sự: Hãy cất lời chào và xin phép trước khi chụp ảnh các nghệ nhân đang tập trung chạm khắc bên lò than.
- Ủng hộ sản phẩm thủ công: Việc mua một chiếc nhẫn hay vòng tay bạc thủ công trực tiếp từ người thợ là cách thiết thực nhất để tiếp sức cho làng nghề truyền thống tiếp tục đỏ lửa, đúng theo tinh thần cam kết du khách.
Lưu ý thực địa
- Tháng 2 đến tháng 3 là mùa đẹp nhất khi hoa đào, hoa mận và hoa lê nở rộ quanh các nếp nhà trình tường.
- Đường vào làng đã đổ bê tông thuận tiện cho xe máy và ô tô nhỏ 4-7 chỗ, có chỗ dừng đỗ gọn gàng ở đầu bản.
- Hãy xin phép lịch sự trước khi chụp ảnh các nghệ nhân đang làm việc bên lò than.
Góc nhìn văn hóa liên quan
Cao nguyên đá Đồng Văn: danh hiệu Công viên địa chất toàn cầu UNESCO có ý nghĩa gì với chuyến đi
Phần lớn cung Hà Giang đi qua một Công viên địa chất toàn cầu UNESCO rộng 2.356 km². Danh hiệu ấy nghĩa là gì, bạn sẽ thấy gì, và nên đi thế nào cho đúng.
Hỏi đáp thực tế trước khi lên đường
Nghề đúc bạc ở Lao Xa có gì đặc biệt?
Bạc Lao Xa được đúc và chạm khắc hoàn toàn thủ công bằng đe búa và dụng cụ truyền thống của dòng họ Mua, mang các hoa văn giàu ý nghĩa kỵ gió, trừ tà và cầu bình an.
Có thể mua đồ bạc lưu niệm trực tiếp tại làng Lao Xa không?
Có, bạn hoàn toàn có thể mua những chiếc nhẫn, vòng tay hoặc kiềng bạc do chính nghệ nhân trong bản tự tay chế tác với mức giá rất mộc mạc và chân thành.



