Bỏ qua đến nội dung
Menu
Người phụ nữ đi bộ trên đường vùng cao Hà Giang

Câu chuyện & Cập nhật

Chợ phiên vùng cao Hà Giang: Đi từ sớm tinh mơ để nghe đá thở

Văn hóa & Đời sống··Hà Giang 23·Cập nhật
Trong bài viết này

Nếu bạn hỏi người sống ở vùng cao Hà Giang rằng điều gì phản ánh chân thực nhất đời sống của bà con các dân tộc trên dải đất này, câu trả lời không phải là những tấm biển check-in hay những con đèo uốn lượn được quay bằng flycam. Đó chính là những buổi sáng chợ phiên.

Chợ phiên không đơn thuần là nơi mua bán rau củ quả hay mớ kim chỉ. Với đồng bào người Mông, người Dao, người Giáy hay người Lô Lô, ngày chợ phiên là một ngày hội nhỏ. Đó là nơi người ta gặp lại bạn bè sau nhiều tuần xa cách, nơi các chàng trai cất tiếng khèn gọi bạn tình, nơi các cụ già ngồi bệt bên bậu đá nhâm nhi bát rượu ngô, và nơi lũ trẻ con được bố mẹ sắm cho chiếc váy hoa xúng xính hay gói kẹo kéo ngọt lịm.

Để thực sự cảm nhận được cái hồn của chợ phiên vùng cao, bạn không thể ngủ nướng đến tám chín giờ sáng rồi mới đủng đỉnh tạt vào. Bạn phải thức dậy từ lúc trời còn tối mịt, khi sương mù còn giăng kín thung lũng, để hòa mình vào dòng người từ khắp các ngõ ngách triền núi đổ về chợ.

Bắt đầu từ lúc sương sớm còn phủ kín mặt đèo

Người phụ nữ đi bộ trên đường vùng cao Hà Giang
Người phụ nữ đi bộ trên đường vùng cao Hà Giang

Bốn giờ ba mươi sáng, khi chiếc đồng hồ báo thức reo vang trong căn phòng homestay ở Đồng Văn hay Mèo Vạc, ngoài trời vẫn còn lạnh buốt và tối đen như mực. Mở cánh cửa gỗ bước ra hiên, không khí vùng cao ùa vào mặt, lạnh buốt nhưng sảng khoái đến lạ kỳ.

Lúc này, thị trấn dường như chưa thức giấc, nhưng trên các triền núi cao xung quanh, nhịp sống đã âm thầm bắt đầu. Nhìn từ xa trong đêm mờ, bạn sẽ thấy những đốm sáng nhỏ li ti từ đèn pin đội đầu của bà con di chuyển chậm rãi theo những lối mòn đá tai mèo xuống thung lũng.

Nhiều gia đình ở các bản sâu giáp biên giới phải thức dậy từ ba giờ sáng. Người phụ nữ địu đứa con nhỏ trên lưng, tay xách chiếc làn nhựa đựng vài bó rau rừng và mấy con gà đồi. Người đàn ông dắt theo con bò mộng vạm vỡ hoặc quàng bao tải ngô sau yên chiếc xe máy số cũ kỹ. Tiếng bước chân lạo xạo trên đá dăm, tiếng móng ngựa gõ lộc cộc trên đường nhựa, tiếng lợn éc éc trong sọt tre và tiếng người trò chuyện thì thầm bằng tiếng Mông râm ran khắp các ngả đường.

Chạy xe chầm chậm qua đèo Mã Pí Lèng trong làn sương mù buổi sớm để sang Mèo Vạc là một trải nghiệm khó quên. Sương dày đến mức đèn xe chỉ rọi được một khoảng ngắn trước đầu xe. Gió núi thổi phần phật qua những rặng sa mộc, nhưng chỉ cần tới gần cửa ngõ thị trấn, bạn sẽ lập tức cảm nhận được luồng sinh khí ấm áp đang lan tỏa khắp không gian.

Những phiên chợ nổi tiếng nhất trên cung đường đá

Những người phụ nữ mặc trang phục truyền thống ở chợ vùng cao
Những người phụ nữ mặc trang phục truyền thống ở chợ vùng cao

Mỗi huyện, mỗi xã trên dải đất Hà Giang lại có lịch họp chợ riêng, tạo nên một mạng lưới văn hóa vô cùng đa dạng.

1. Chợ phiên Mèo Vạc: Sôi động nhất vùng cao nguyên

Người phụ nữ mặc trang phục dân tộc bán gà ở chợ Mèo Vạc
Người phụ nữ mặc trang phục dân tộc bán gà ở chợ Mèo Vạc

Diễn ra vào sáng Chủ nhật hàng tuần ngay tại trung tâm thị trấn Mèo Vạc, đây là phiên chợ có quy mô lớn nhất vùng cực Bắc. Nổi tiếng nhất tại đây chính là khu chợ bò. Hàng trăm con bò vàng vùng cao vạm vỡ được bà con dắt về xếp thành hàng dài dọc theo triền đất rộng phía sau chợ.

Người mua kẻ bán vây quanh từng con bò, sờ nắn bắp thịt, kiểm tra hàm răng, vỗ vỗ vào lưng rồi bàn bạc giá cả rôm rả. Ở đây không có tiếng cãi vã hay chèo kéo gắt gao. Người ta nói giá thật, mua bán bằng sự tin tưởng và những cái bắt tay thật chặt. Sau khi chốt giá xong xuôi, cả người bán lẫn người mua lại kéo nhau vào dãy quán ăn bên trong chợ để làm bát thắng cố ăn mừng. Bạn có thể xem thêm chi tiết tại trang thông tin chợ phiên Mèo Vạc.

Thị trấn Mèo Vạc nhìn từ điểm ngắm cảnh
Thị trấn Mèo Vạc nhìn từ điểm ngắm cảnh

2. Chợ phiên Đồng Văn: Nét cổ kính nép bên phố cũ

Người bán và người mua mặc trang phục dân tộc bên những tấm vải sặc sỡ ở chợ Mèo Vạc
Người bán và người mua mặc trang phục dân tộc bên những tấm vải sặc sỡ ở chợ Mèo Vạc

Cũng họp vào sáng Chủ nhật, chợ Đồng Văn nằm ngay sát khu di tích phố cổ Đồng Văn. Khu chợ cũ được xây bằng đá và lợp ngói âm dương từ thời Pháp thuộc, mang một vẻ đẹp trầm mặc và nhuốm màu thời gian.

Sáng Chủ nhật, cả quảng trường đá biến thành một biển sắc màu rực rỡ từ những bộ váy xòe thổ cẩm của phụ nữ Mông Hoa và phụ nữ Giáy. Khu vực bán thổ cẩm, kim chỉ, váy áo lanh thủ công luôn tấp nập tiếng cười nói. Cạnh đó là dãy bán các loại nông sản địa phương: ớt gió thơm nồng cay xé lưỡi, củ ấu tẩu đen sì vừa đào trên nương, từng bó mắc khén, hạt dổi thơm lừng và mật ong hoa tam giác mạch vàng óng.

3. Những phiên chợ lùi kỳ thú và Chợ tình Khâu Vai

Dòng người xúng xính váy hoa tại Chợ tình Khâu Vai Mèo Vạc
Dòng người xúng xính váy hoa tại Chợ tình Khâu Vai Mèo Vạc

Nếu bạn không thể có mặt vào cuối tuần, đừng vội buồn, bởi Hà Giang còn có nét văn hóa chợ lùi vô cùng độc đáo. “Chợ lùi” nghĩa là tuần này chợ họp vào một ngày, thì tuần sau sẽ lùi lại một ngày theo lịch âm. Ví dụ tuần này họp vào ngày Dần thì tuần sau họp vào ngày Sửu, chu kỳ cứ thế xoay vòng mỗi sáu ngày một lần.

  • Chợ Sà Phìn: Nằm ngay đối diện cổng vào Dinh thự họ Vương. Chợ họp trong một thung lũng nhỏ dưới chân núi đá, khung cảnh rất mộc mạc và gần như giữ được nguyên vẹn nếp sinh hoạt cổ xưa.
  • Chợ Phó Bảng: Nằm nép mình trong thung lũng yên tĩnh sát biên giới, cách đường chính khoảng 5 km. Phiên chợ ở đây không quá đông đúc, nhịp sống diễn ra bình dị và chậm rãi bên những ngôi nhà trình tường đất màu nâu đỏ.
  • Chợ Lũng Phìn: Nằm giữa Mèo Vạc và Yên Minh, nổi tiếng là nơi giao thương sầm uất của đồng bào Mông Trắng và Bo Y với những đặc sản thảo quả, chè búp shan tuyết cổ thụ thơm phức.
  • Chợ tình Khâu Vai (27/3 âm lịch): Phiên chợ huyền thoại chỉ họp duy nhất một lần mỗi năm giữa hẻm đá Mèo Vạc, nơi những người yêu nhau dang dở tìm về gặp lại bạn cũ trong ngày hội nhân văn sâu sắc của đồng bào các dân tộc.

Mùi vị chợ phiên: Từ chảo thắng cố nghi ngút khói đến bát rượu ngô men lá

Người mua bán dưới mái chợ ở Hà Giang
Người mua bán dưới mái chợ ở Hà Giang

Đi chợ phiên mà không bước chân vào khu ẩm thực thì coi như bạn mới chỉ biết một nửa phiên chợ. Khu ăn uống luôn là góc ồn ào, nghi ngút khói và ấm cúng nhất.

Từ khoảng sáu giờ sáng, những chiếc chảo gang khổng lồ đường kính hơn một mét đã được nổi lửa bập bùng. Mùi thơm ngai ngái nồng nàn đặc trưng của món thắng cố ngựa, thắng cố bò quyện với mùi gừng tươi, thảo quả, quế chi và sả bốc lên ngùn ngụt trong không khí lạnh giá. Mọi người ngồi chen chúc nhau trên những chiếc ghế gỗ dài mộc mạc. Một bát thắng cố nóng hổi rắc chút ớt bột xào cay xè, kèm thêm một bát mèn mén dẻo thơm và đĩa bánh bao tam giác mạch hấp mềm là bữa sáng no bụng chuẩn vị người vùng cao.

Ngay bên cạnh khu thắng cố là khu bán rượu ngô. Hàng chục chiếc can nhựa trắng xếp ngay ngắn, mỗi can đựng thứ rượu ngô men lá nấu từ hạt ngô nương ủ men thảo dược gia truyền. Người đi chợ không mua rượu vội vàng. Người ta dùng một chiếc thìa nhỏ múc từng ngụm rượu đổ vào lòng bàn tay rồi xoa đều ngửi mùi thơm, hoặc nhấp thử một ngụm nhỏ xem rượu có êm và ngọt hậu hay không. Cứ thế, góc chợ ấm sực men say và những câu chào rôm rả.

Lời khuyên thực tế từ người chủ nhà khi bạn đi chợ phiên

Để buổi trải nghiệm chợ phiên của bạn diễn ra suôn sẻ, thú vị và không vô tình gây phiền hà cho bà con địa phương, chúng tôi có vài lưu ý chân thành gửi tới bạn:

1. Khung giờ vàng: Hãy đến trước tám giờ sáng

Chợ phiên vùng cao tan rất nhanh. Khoảng từ sáu giờ đến tám giờ sáng là lúc chợ nhộn nhịp, tươi vui và đầy đủ sắc màu nhất. Đến khoảng chín giờ ba mươi, bà con đã bắt đầu mua sắm xong xuôi, thu dọn quang gánh và lục tục kéo nhau về bản để kịp buổi làm nương. Nếu bạn đến sau chín giờ, chợ chỉ còn trơ lại những đống rác và vài quán rượu đang dọn dẹp.

2. Chuẩn bị sẵn tiền mặt mệnh giá nhỏ

Ở chợ phiên vùng cao, sóng điện thoại tại nhiều thung lũng chập chờn và hầu hết các cô chú bán mớ rau, nải chuối hay bó củi đều không dùng tài khoản ngân hàng hay mã quét QR. Hãy đổi sẵn tiền mặt với các mệnh giá nhỏ từ mười nghìn, hai mươi nghìn đến năm mươi nghìn đồng để tiện thanh toán.

3. Đừng mặc cả quá gay gắt

Bà con người Mông, người Dao mang nông sản xuống chợ bán không phải để làm giàu hay kinh doanh lớn. Họ bán vài nải chuối, mớ rau nương để mua lại can dầu ăn, gói muối i-ốt hay chiếc áo ấm cho con. Giá cả ở chợ phiên thường rất rẻ và mộc mạc. Bạn có thể hỏi giá vui vẻ nhưng xin đừng kỳ kèo từng nghìn bạc.

4. Tôn trọng con người và không gian văn hóa

Khi thấy những đứa trẻ vùng cao má ửng hồng hay những cụ già ngồi quấn khăn bên hiên chợ, bạn muốn chụp ảnh là điều rất tự nhiên. Tuy nhiên, hãy nhớ nguyên tắc: luôn mỉm cười gật đầu và ra dấu xin phép trước khi đưa ống kính lên. Nếu họ lắc đầu e ngại, hãy vui vẻ hạ máy ảnh xuống.

Tuyệt đối không phát bánh kẹo, tiền lẻ cho trẻ nhỏ tụ tập quanh cổng chợ vì điều đó tạo thói quen xấu xin tiền du khách. Hãy đọc kỹ bản cam kết du khách của chúng tôi để hiểu thêm về cách du lịch có trách nhiệm và tôn trọng cộng đồng bản địa.

5. Kết hợp lịch trình và lưu ý an toàn đi lại

Nếu muốn đi chợ phiên Mèo Vạc hoặc Đồng Văn vào sáng Chủ nhật, bạn nên sắp xếp lịch trình để ngủ lại tại thị trấn đó vào tối thứ Bảy. Bạn có thể tham khảo lịch trình 4 ngày 3 đêm để cân đối thời gian di chuyển hợp lý giữa các ngày. Sáng sớm đường đèo sương mù dày đặc và nhiều bà con đi bộ sát mép vực, hãy chạy xe thật chậm, bật đèn vàng và giữ khoảng cách an toàn (xem thêm cẩm nang an toàn giao thông).

Chợ phiên vùng cao Hà Giang không phải là một sân khấu biểu diễn du lịch. Đó là nhịp đập hơi thở thuần khiết nhất của miền biên viễn. Hãy bước vào chợ bằng sự khiêm nhường, ngồi xuống làm một bát phở nóng cùng bà con và để cho vẻ đẹp bình dị ấy tự nhiên ngấm sâu vào ký ức của bạn.

Tác giả: · Nguồn: · Giấy phép:

Bấm vào ảnh để xem ghi công và nguồn đầy đủ