Bỏ qua đến nội dung
Menu
Xã Sà Phìn với dinh thự họ Vương trên đồi Rùa, đường 4C ở bên phải

Câu chuyện & Cập nhật

Những bản làng nguyên bản ở Hà Giang: Vẻ đẹp chưa bị làn sóng du lịch làm biến đổi

Văn hóa & Đời sống··Hà Giang 23·Cập nhật
Trong bài viết này

Trên cung đường khám phá cao nguyên đá, hầu hết du khách đều quen thuộc với những điểm dừng chân náo nhiệt ven quốc lộ như Thị trấn Phố Bảng, Dốc Thẩm Mã hay Làng Lô Lô Chải. Khi những nơi này đón nhận làn sóng du lịch ngày một đông đúc, nhịp sống thường nhật dần bị cuốn theo sự nhộn nhịp của các hàng quán dịch vụ.

Thế nhưng, sâu sau những hẻm núi tai mèo hiểm trở, ẩn mình dưới bóng những cánh rừng già hay nép mình bên triền dốc đá cheo leo, Hà Giang vẫn còn những bản làng giữ được vẻ đẹp vẹn nguyên của hàng trăm năm trước. Ở đó, thời gian dường như ngưng đọng trên từng bờ rào đá phủ rêu, trong tiếng dệt vải lanh kẽo kẹt và trong làn khói bếp mỏng manh bay lên từ những nếp nhà trình tường cổ kính.

Người bản địa chúng tôi muốn chia sẻ câu chuyện về những vùng đất tĩnh lặng này, không phải để kéo du khách ồ ạt kéo đến, mà để những ai thật sự trân trọng văn hóa vùng cao biết cách ghé thăm với lòng khiêm nhường sâu sắc.

Làng Sảo Há: Tịch mịch giữa rừng trúc Vần Chải

Nằm ở độ cao gần một nghìn năm trăm mét so với mực nước biển thuộc xã Vần Chải, Làng cổ Sảo Há được bao bọc hoàn toàn bởi những vách núi đá vôi dựng đứng và cánh rừng trúc nguyên sinh bạt ngàn.

Muốn vào làng, bạn phải đi qua một lối mòn bê tông nhỏ hẹp chỉ vừa một thân xe máy men theo sườn núi dốc đứng. Ngay khi bước chân qua ranh giới đầu bản, mọi tiếng ồn ào gầm rú của xe cộ trên quốc lộ bốn C dường như bị nuốt chửng bởi sự tĩnh lặng đến kỳ lạ. Âm thanh duy nhất còn sót lại là tiếng gió xào xạc luồn qua những thân trúc xanh mướt và tiếng bước chân lạo xạo trên lá khô.

Bản làng là nơi sinh sống của các hộ đồng bào người H’Mông họ Vàng. Những ngôi nhà trình tường bằng đất sét nện dày dặn nép mình kiên cường sau những bờ rào đá xếp tay tỉ mỉ. Đá ở đây nhặt từ nương rẫy, xếp chồng khít lên nhau không cần một giọt vữa mà vẫn vững chãi qua bao mùa sương muối. Ở Sảo Há, cuộc sống giữ trọn nếp tự cung tự cấp. Bà con lấy nước từ mạch ngầm trong hang đá, sưởi ấm bên bếp củi hồng và xay ngô bằng cối đá gia truyền. Sự bình yên nơi đây thuần khiết đến mức bất kỳ tiếng nói to hay một bước chân vội vã nào cũng có thể làm xao động cả thung lũng.

Làng Lao Xa: Tiếng đục bạc vang vọng bên bờ rào đá

Cách trung tâm thung lũng Sủng Là vài cây số theo đường đèo uốn lượn, Làng chạm bạc Lao Xa là một thế giới hoàn toàn tách biệt khỏi sự ồn ào của những đoàn xe du lịch.

Ngôi làng cổ này nổi tiếng khắp vùng cao nguyên đá nhờ nghề chạm khắc bạc thủ công truyền thống của dòng họ Mua. Suốt nhiều thế hệ, những người thợ rèn tài hoa của bản đã tỉ mẩn nung chảy từng thỏi bạc trắng, dùng búa nhỏ và đục sắt đập thành những chiếc vòng cổ, vòng tay, xà tích tinh xảo để các cô gái H’Mông diện trong ngày hội xuân.

Mỗi độ đầu năm khi mùa xuân gõ cửa, Lao Xa khoác lên mình vẻ đẹp làm say lòng người. Những cây đào phai cổ thụ xù xì bung nở từng chùm hoa hồng thắm bên bờ rào đá xám ngắt. Đứng giữa sân nhà nhìn lên vách núi cao vời vợi, bạn sẽ cảm nhận rõ ràng sự hòa hợp kỳ diệu giữa bàn tay con người và thiên nhiên khắc nghiệt của vùng Đồng Văn.

Làng Xà Phìn: Nếp nhà sàn lợp lá cọ phủ rêu dưới chân Tây Côn Lĩnh

Nếu như Sảo Há và Lao Xa đại diện cho miền đá vôi khô khốc phía bắc, thì Làng Xà Phìn thuộc dải Tây Côn Lĩnh lại mang vẻ đẹp bồng bềnh của xứ sở mây mù và thảo dược.

Ngôi làng của đồng bào người Dao chàm nằm ẩn mình ở độ cao hơn một nghìn mét, nơi sương mù giăng mắc hầu như suốt bốn mùa trong năm. Nét độc đáo nhất ở Xà Phìn chính là những nếp nhà sàn cổ bằng gỗ nghiến lợp mái lá cọ dày hàng chục lớp. Trải qua mưa nắng và độ ẩm cao quanh năm của rừng già, những mái lá cọ dần biến thành những thảm rêu xanh mướt mịn màng như nhung, điểm xuyết những bụi dương xỉ mọc chen chúc.

Dưới nếp nhà sàn rêu phong ấy là cuộc sống gắn liền với rừng chè shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Những búp chè ngậm sương sớm được bà con hái về xao tay trên chảo gang đỏ lửa, tỏa ra mùi thơm ngọt ngào của mật ong rừng và khói bếp. Không khí ở Xà Phìn trong lành, mát lạnh và tĩnh tại đến mức mỗi hơi thở đều như một liều thuốc thanh lọc tâm hồn.

Làng Thiên Hương: Dấu xưa cổ kính bên dòng sông biên giới

Nằm cách thị trấn Đồng Văn khoảng bảy cây số, làng cổ Thiên Hương nép mình yên bình bên triền đồi hướng ra dòng sông Nho Quế êm đềm chảy về phía biên giới.

Điểm nhận diện đầu tiên khi đến Thiên Hương là rặng cây đa cổ thụ hàng trăm năm tuổi đứng sừng sững đầu làng, tán lá khổng lồ tỏa bóng mát chở che cho miếu thờ thần rừng linh thiêng của bản. Ngôi làng là nơi cư trú lâu đời của đồng bào người Tày và người Giáy, với những nếp nhà trình tường đất quy mô lớn, lợp ngói âm dương rêu phong theo lối kiến trúc truyền thống vùng cao.

Thiên Hương nổi tiếng khắp cao nguyên với nghề nấu rượu men lá gia truyền. Phụ nữ trong làng đi hái hơn ba mươi loại lá rừng và thảo dược quý về giã nhuyễn làm men, ủ ngô nương rồi chưng cất thủ công bằng nồi đất. Rượu Thiên Hương êm dịu, thơm nồng hương cỏ cây và không bao giờ gây đau đầu. Buổi chiều tà ở Thiên Hương, khi ánh hoàng hôn dát vàng lên những mái ngói cổ và mùi men rượu thoang thoảng trong ngõ nhỏ, bạn sẽ cảm thấy mọi mệt mỏi của chuyến đi đều tan biến.

Triết lý không gắn ghim tọa độ số (Anti-geotagging)

Nhiều người hỏi tại sao Hà Giang 23 không đưa liên kết bản đồ số hoặc tọa độ ghim chính xác của từng nếp nhà ở Sảo Há, Lao Xa hay Thiên Hương lên trang web.

Câu trả lời bắt nguồn từ chính lòng trân trọng và mong muốn bảo vệ mảnh đất này. Những năm gần đây, chúng ta đã chứng kiến không ít góc bản làng thanh bình bị tàn phá nặng nề chỉ sau vài video nổi tiếng trên mạng. Khi một tọa độ được phát tán đại trà, hàng trăm chiếc xe máy cùng loa kéo công suất lớn ồ ạt kéo vào, rác thải nhựa vứt la liệt bên bờ rào đá, flycam bay sát nóc nhà dòm ngó đời tư và trẻ em bỏ học chạy theo khách xin tiền.

Chúng tôi chọn chia sẻ định hướng đường đi theo các trục đường lớn và khuyến khích du khách đồng hành cùng người dẫn đường bản địa hoặc tự mình tìm đến bằng sự quan sát và hỏi thăm người dân. Bản làng đẹp nhất là khi bạn phải đổ mồ hôi, bước từng bước chân chậm rãi và mở lòng kết nối với con người nơi đây, chứ không phải chỉ ghé qua vài phút để chụp một tấm ảnh khoe lên mạng xã hội rồi rời đi.

Cách ghé thăm bản làng với lòng khiêm nhường

Khi bước chân qua cổng bản, bạn không đơn thuần là một du khách đi tham quan, bạn đang bước vào không gian sinh hoạt thiêng liêng của một cộng đồng. Hãy luôn ghi nhớ những quy tắc ứng xử cốt lõi theo đúng bản cam kết du khách:

  • Đi nhẹ và nói khẽ: Giữ âm lượng vừa phải, không bật loa phát nhạc ồn ào và không rú ga xe máy trong đường làng. Hãy để thiên nhiên và sự yên bình được cất tiếng.
  • Tuyệt đối không phát tiền hay kẹo cho trẻ em: Đây là lời dặn dò tha thiết của các thầy cô giáo và người già trong bản. Việc cho tiền hoặc kẹo vô tình tạo cho các em thói quen bỏ học ra đường xin xỏ, làm mất đi sự trong sáng hồn nhiên của tuổi thơ vùng cao. Nếu muốn giúp đỡ, bạn có thể gửi sách vở, đồ dùng học tập trực tiếp cho nhà trường hoặc trạm xá xã.
  • Tôn trọng không gian riêng tư: Luôn mỉm cười chào hỏi và xin phép trước khi chụp ảnh người già hoặc phụ nữ đang làm việc. Tuyệt đối không tự ý bước vào gian thờ hoặc buồng riêng của gia đình khi chưa được chủ nhà mời vào.
  • Rời làng trước khi hoàng hôn tắt: Hãy sắp xếp thời gian để rời bản trước mười bảy giờ chiều. Khi trời sập tối là khoảng thời gian các gia đình quây quần bên mâm cơm ấm cúng sau một ngày lao động vất vả, hãy trả lại sự tĩnh lặng tuyệt đối cho bản làng.

Hà Giang đẹp không chỉ ở những con đèo hùng vĩ, mà đẹp sâu xa ở chính những nếp nhà bình dị nơi bản xa. Hãy là người lữ hành đi chậm, trân trọng từng viên đá, từng nụ cười và giữ cho những bản làng ấy mãi vẹn nguyên nét thuần khiết cho các thế hệ mai sau.

Nếu muốn đến những nơi như thế cùng người quen vùng, xem Hà Giang chuyên sâu.

Tác giả: · Nguồn: · Giấy phép:

Bấm vào ảnh để xem ghi công và nguồn đầy đủ